Bazylika Archikatedralna pod wezwaniem św. Jakuba w Szczecinie
Kościół pw. św. Jakuba w Szczecinie, od 1992 r. w randze bazyliki archikatedralnej, jest jedną z najstarszych świątyń Pomorza Zachodniego. Ufundowany w XII wieku - w okresie akcji chrystianizacyjnej, która włączyła Księstwo Pomorskie w obręb chrześcijańskiej kultury Europy Zachodniej - wznoszony był w kilku etapach
budowlanych na przestrzeni od XII do XVI stulecia.


W 1534 r. przejęty przez protestantów. Od tego czasu, do 1944 r. nie zmieniał swych zasadniczych form, poza wymianą poszczególnych elementów zniszczonych przez pożary i wichury.
Najpoważniejsze w tym zakresie prace prowadzone były w 2 poł. XVII i w końcu XIX wieku.
Dzisiejszy kształt archikatedra zawdzięcza głównie wiekom średnim i powojennej odbudowie, która zrujnowanej w 1944 r. budowli przywróciła dawne formy. W bryle potężnego, późnogotyckiego kościoła halowego o łącznej długości wież, korpusu i prezbiterium wynoszącej ok. 80 m, szerokości naw z kaplicami liczącej ok. 40 m i 23-metrowej wysokości wnętrza - zachowały się relikty pochodzące z niemal wszystkich etapów budowy świątyni. Brakuje ich tylko z okresu najwcześniejszego:

1) z XIIwieku, jako że powstały wówczas kościół wzniesiono z drewna;
2) na jego miejscu, począwszy od połowy XIII wieku, rozpoczęto budowę murowanej, gotyckiej bazyliki realizowanej z przerwami do pierwszej ćwierci XIV wieku. Do wzniesionego w pierwszej kolejności trójnawowego korpusu z wyższą nawą środkową, dobudowano wówczas dwie wieże, a od wschodu obszerne, bazylikowe prezbiterium z obejściem i szeregiem kaplic rozplanowanych zapewne w ten sam sposób jak w klasycznych gotyckich katedrach.
3) w 4 ćwierci XIV wieku, na skutek zmiany koncepcji ostatecznego ukształtowania prezbiterium, przebudowano je, tworząc nową, późnogotycką bryłę o gładkich taflach zewnętrznego muru zamykającego halową przestrzeń nawy głównej, obejścia i kaplic wewnętrznych. Około 1400 r. do nawy południowej bazylikowego korpusu dobudowano rząd kaplic o bogatej, późnogotyckiej dekoracji elewacji.
4) w 2 połowie XV wieku, na skutek szkód, jakie wyrządziło zawalenie się wieży południowej na korpus, przebudowano i tę część świątyni dostosowując jego bryłę i wnętrze do form prezbiterium. Nową, halową nawę północną poszerzono o rząd głębokich kaplic, zmieniając jednocześnie kształt największej, XIII-wiecznej kaplicy przy północnym obejściu i podwyższając kaplice przy nawie południowej korpusu. W tym samym czasie podjęto przebudowę masywu wieżowego, stawiając w miejscu dawnych dwu wież jedną, usytuowaną na osi fasady.

XVII-wieczna przebudowa zmieniła stożkowy hełm wieży na namiotowy, we wnętrzu zmieniła formy sklepień i wcześniejsze wyposażenie na barokowe, powodując też częściowe zniszczenie pierwotnych polichromii i detalu architektonicznego.
Dziewiętnasty wiek zapisał się w dziejach kościoła pracami restauratorskimi, polegającymi na próbach przywrócenia zwieńczeniu wieży jej średniowiecznego kształtu, na odtworzeniu detalu architektonicznego i polichromii ścian we wnętrzu.
W 1944 r. kościół uległ niemal kompletnemu zniszczeniu. W formie częściowo zabezpieczonej ruiny pozostawał do 1972 r. Wówczas przejęty przez Kościół katolicki i nowo utworzone biskupstwo szczecińsko-kamieńskie należące tak, jak w wiekach średnich, do metropolii gnieźnieńskiej. Odbudowany w latach 1972-1974 na zasadzie rekonstrukcji średniowiecznego rozplanowania bryły i przestrzeni z wprowadzeniem nowoczesnych form w rozwiązaniu północnej elewacji korpusu nawowego.
Do ocalonej w ten sposób budowli zaczęły z czasem wracać - rozproszone w czasie wojny - pewne elementy jej pierwotnego, barokowego wyposażenia. Prócz, niestety, nielicznych dzieł tego typu, jak: rzeźby z XVII-wiecznej ambony, płyty nagrobne czy barokowy dzwon, we wnętrzu eksponowane są coraz liczniej historyczne dzieła sztuki sakralnej z terenu Pomorza Zachodniego i realizacje współczesne. Do grupy pierwszej należą m.in.: trzy gotyckie tryptyki, rzeźby, epitafia i cenny cynowy sarkofag z pocz. XVII wieku. Wśród dzieł współczesnych wyróżnia się zespół witraży i inne fundacje, związane z ważnymi w dziejach katedry wydarzeniami w minionym dwudziestoleciu jej istnienia.


Wiele cennych informacji znajdziesz w bogato ilustrowanym przewodniku.
Można zamówić go bezpośrednio w wydawnictwie.
© Wyd. SoftVision 2007. [kontakt]

Więcej dowiesz się z przewodnika.

© studiop
projektowanie stron www, logo, katalogów, ulotek
Tekst za: "Bazylika Archidiecezjalna p. w. św. Jakuba Ap. w Szczecinie
wyd.: parafia św. Jakuba Ap. w Szczecinie, 1993 r.