|
Bazylika Archikatedralna
pod wezwaniem św. Jakuba w Szczecinie
Kościół pw. św. Jakuba w Szczecinie,
od 1992 r. w randze bazyliki
archikatedralnej,
jest jedną z najstarszych
świątyń Pomorza Zachodniego.
Ufundowany w XII wieku - w okresie
akcji chrystianizacyjnej,
która włączyła Księstwo Pomorskie w
obręb chrześcijańskiej
kultury Europy Zachodniej - wznoszony był
w kilku etapach
budowlanych na przestrzeni od XII do XVI stulecia.
W 1534 r. przejęty przez protestantów. Od tego czasu, do 1944
r. nie zmieniał swych zasadniczych form, poza wymianą poszczególnych
elementów zniszczonych przez pożary i wichury.
Najpoważniejsze w tym zakresie prace prowadzone były w 2 poł.
XVII i w końcu XIX wieku.
Dzisiejszy kształt archikatedra zawdzięcza głównie wiekom średnim
i powojennej odbudowie, która zrujnowanej w 1944 r. budowli przywróciła
dawne formy. W bryle potężnego, późnogotyckiego kościoła halowego
o łącznej długości wież, korpusu i prezbiterium wynoszącej ok.
80 m, szerokości naw z kaplicami liczącej ok. 40 m i 23-metrowej
wysokości wnętrza - zachowały się relikty pochodzące z niemal
wszystkich etapów budowy świątyni. Brakuje ich tylko z okresu
najwcześniejszego:
1) z XIIwieku, jako że powstały wówczas kościół
wzniesiono z drewna;
2) na jego miejscu, począwszy od połowy XIII wieku, rozpoczęto
budowę murowanej, gotyckiej bazyliki realizowanej z przerwami
do pierwszej ćwierci XIV wieku. Do wzniesionego w pierwszej
kolejności trójnawowego korpusu z wyższą nawą środkową, dobudowano
wówczas dwie wieże, a od wschodu obszerne, bazylikowe prezbiterium
z obejściem i szeregiem kaplic rozplanowanych zapewne w ten
sam sposób jak w klasycznych gotyckich katedrach.
3) w 4 ćwierci XIV wieku, na skutek zmiany koncepcji ostatecznego
ukształtowania prezbiterium, przebudowano je, tworząc nową,
późnogotycką bryłę o gładkich taflach zewnętrznego muru zamykającego
halową przestrzeń nawy głównej, obejścia i kaplic wewnętrznych.
Około 1400 r. do nawy południowej bazylikowego korpusu dobudowano
rząd kaplic o bogatej, późnogotyckiej dekoracji elewacji.
4) w 2 połowie XV wieku, na skutek szkód, jakie wyrządziło zawalenie
się wieży południowej na korpus, przebudowano i tę część świątyni
dostosowując jego bryłę i wnętrze do form prezbiterium. Nową,
halową nawę północną poszerzono o rząd głębokich kaplic, zmieniając
jednocześnie kształt największej, XIII-wiecznej kaplicy przy
północnym obejściu i podwyższając kaplice przy nawie południowej
korpusu. W tym samym czasie podjęto przebudowę masywu wieżowego,
stawiając w miejscu dawnych dwu wież jedną, usytuowaną na osi
fasady.
XVII-wieczna przebudowa zmieniła stożkowy
hełm wieży na namiotowy, we wnętrzu zmieniła formy sklepień i
wcześniejsze wyposażenie na barokowe, powodując też częściowe
zniszczenie pierwotnych polichromii i detalu architektonicznego.
Dziewiętnasty wiek zapisał się w dziejach kościoła pracami restauratorskimi,
polegającymi na próbach przywrócenia zwieńczeniu wieży jej średniowiecznego
kształtu, na odtworzeniu detalu architektonicznego i polichromii
ścian we wnętrzu.
W 1944 r. kościół uległ niemal kompletnemu zniszczeniu. W formie
częściowo zabezpieczonej ruiny pozostawał do 1972 r. Wówczas przejęty
przez Kościół katolicki i nowo utworzone biskupstwo szczecińsko-kamieńskie
należące tak, jak w wiekach średnich, do metropolii gnieźnieńskiej.
Odbudowany w latach 1972-1974 na zasadzie rekonstrukcji średniowiecznego
rozplanowania bryły i przestrzeni z wprowadzeniem nowoczesnych
form w rozwiązaniu północnej elewacji korpusu nawowego.
Do ocalonej w ten sposób budowli zaczęły z czasem wracać - rozproszone
w czasie wojny - pewne elementy jej pierwotnego, barokowego wyposażenia.
Prócz, niestety, nielicznych dzieł tego typu, jak: rzeźby z XVII-wiecznej
ambony, płyty nagrobne czy barokowy dzwon, we wnętrzu eksponowane
są coraz liczniej historyczne dzieła sztuki sakralnej z terenu
Pomorza Zachodniego i realizacje współczesne. Do grupy pierwszej
należą m.in.: trzy gotyckie tryptyki, rzeźby, epitafia i cenny
cynowy sarkofag z pocz. XVII wieku. Wśród dzieł współczesnych
wyróżnia się zespół witraży i inne fundacje, związane z ważnymi
w dziejach katedry wydarzeniami w minionym dwudziestoleciu jej
istnienia.
Wiele cennych informacji znajdziesz w bogato ilustrowanym przewodniku.
Można zamówić go bezpośrednio w wydawnictwie.
© Wyd. SoftVision 2007. [kontakt]
|
